Internationale migratie 

 

Bron 

Statbel (Rijksregister) & Eurostat, bewerking Statistiek Vlaanderen 

 

Definities 

Internationale migraties: slaan op de migratiebewegingen van personen die de landsgrenzen overschrijden van internationaal erkende staten om zich in het land van bestemming te vestigen, hetzij voor een bepaalde duur (minimum 3 maanden), hetzij voor onbepaalde duur. De internationale immigraties slaan op de aankomsten in het land (regio/plaats) van bestemming; de internationale emigraties op de vertrekken naar het buitenland. De internationale immigratie omvat 3 componenten: 1) immigraties vanuit het buitenland (strikt), 2) herinschrijvingen in het bevolkingsregister, 3) overschrijvingen vanuit een wachtregister naar een regulier bevolkingsregister. De internationale emigratie omvat analoog 3 componenten: 1) emigraties naar het buitenland (strikt), 2) ambtshalve schrappingen uit het bevolkingsregister, 3) overschrijvingen van een regulier bevolkingsregister naar een wachtregister.  

Ambtshalve schrappingen slaat op de personen die uit het Rijksregister van de natuurlijke personen zijn geschrapt om reden dat zij – na controle door daartoe bevoegde ambtenaren – niet meer op de aangeduide hoofdverblijfplaats woonachting zijn. Deze beslissing hoort tot de bevoegdheden van de gemeenten.  

Herinschrijvingen in het bevolkingsregister slaat op de her-inschrijving van voorheen ambtshalve geschrapte personen, om reden dat zij terug woonachtig zijn in het land en blijkbaar onnodig zijn geschrapt.  

Noot bij ambtshalve schrappingen en herinschrijvingen: “Vanaf 2010 wordt voor het berekenen van het aantal heringeschrevenen en van het aantal van ambtswege geschrapten een gewijzigde definitie gehanteerd. Als van ambtswege geschrapt worden enkel nog personen beschouwd, die in de loop van het jaar zijn geschrapt en in de loop van hetzelfde jaar niet zijn heringeschreven. M.a.w. worden enkel zij, die in de voorgaande jaren van ambtswege geschrapt zijn en binnen het jaar zijn heringeschreven [t.w. in het kalenderjaar], gerekend bij de geschrapte heringeschrevenen. Doel van die aanpassing is te vermijden dat genoemde categorieën kunstmatig worden overschat, daar waar wellicht slechts sprake is van achterstand bij melding of registratie”. Zie website Statbel. Dit zorgt voor een breuk in de tijdreeks vanaf 2010.  

Verandering van register: overgang van een wachtregister – in hoofdzaak het wachtregister voor asielzoekers – naar een regulier bevolkingsregister die samengenomen de wettelijke bevolking omvat. Tot 2010 werden enkel de veranderingen van een wachtregister naar een regulier bevolkingsregister vermeld (als saldo van de veranderingen van register (binnen-buiten)!). Sedert 2010 worden de registerwisselingen in twee categorieën opgesplitst: de overgangen van het wachtregister naar een regulier bevolkingsregister (verandering van register - binnen), die bij de immigratiebewegingen worden ingedeeld, en de omgekeerde beweging, m.n. de overgangen van een regulier bevolkingsregister naar het wachtregister (verandering van register - buiten), die bij de emigratiebewegingen worden ondergebracht. Vóór 2010 werd enkel het saldo van die twee categorieën weergegeven en werd dit beschouwd als immigraties. Ook die wijziging tekent voor de breuk in de tijdreeks vanaf 2010. Bij de bron Statbel zijn cijfers over de ‘Veranderingen van register’ beschikbaar vanaf het jaar 1998. Voorts kan men lezen: “Sinds 1 februari 1995 worden asielzoekers die zijn ingeschreven in het wachtregister niet meer opgenomen in de [wettelijk] residerende bevolking.” Inderdaad, zij treden nu pas toe tot de wettelijke bevolking via de administratieve regeling van de ‘Verandering van register (binnen)’, na toekenning van het vluchtelingenstatuut of erkenning van het recht op subsidiaire bescherming of anderszins (medische/humanitaire redenen, …).  

Internationaal migratiesaldo: de balans van de internationale immigraties en internationale emigraties,  uitgedrukt per 1.000 inwoners (bepaald op de gemiddelde bevolking van de observatieperiode). Bij een positief (internationaal) migratiesaldo zijn er meer immigraties dan emigraties; ook wel aangeduid als een immigratieoverschot of een netto-inwijking. Bij een negatief (internationaal) migratiesaldo zijn er meer emigraties dan immigraties; ook wel aangeduide als een immigratietekort of een netto-uitwijking.  

Internationale migratie-intensiteit: som van de internationale immigraties en internationale emigraties, uitgedrukt per 1.000 inwoners (bepaald op de gemiddelde bevolking van de observatieperiode). Een hoge migratie-intensiteit betekent dat er veel in- en uitgaande bewegingen zijn, en omgekeerd. 

Centrumsteden: in het kader van haar stedenbeleid duidde de Vlaamse overheid 13 'centrumsteden' aan. Het gaat om Aalst, Antwerpen, Brugge, Genk, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven, Mechelen, Oostende, Roeselare, Sint-Niklaas en Turnhout.  

Personen met de Belgische nationaliteit: zijn personen met een huidige Belgische nationaliteit, inclusief de personen met een dubbele nationaliteit waaronder de Belgische nationaliteit.  

Personen met een buitenlandse nationaliteit: zijn personen zonder huidige Belgische nationaliteit. Deze groep kan verder worden opgedeeld per nationaliteit of nationaliteitsgroep. Algemeen kan een opdeling gemaakt worden tussen buitenlanders met een nationaliteit van één van de EU-landen (EU zonder België) en personen met een niet-EU-nationaliteit (niet-EU).  

*Personen met een buitenlandse nationaliteit zijn in de wet ook aangeduid als 'vreemdeling[en]: al wie het bewijs niet levert dat hij de Belgische nationaliteit bezit' (Wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen, Artikel 1).

 

Opmerkingen bij de kwaliteit 

Omwille van verschillen in de bepaling van relevante termen over de bevolking en de migraties die de bronnen Statbel en Eurostat hanteren, zijn hun gepubliceerde statistische reeksen niet één-op-één vergelijkbaar. Hier volgen kort de belangrijkste verschillen. 

De bron Statbel bekijkt de internationale migraties in het kader van de ‘wettelijke bevolking’ (naar Belgisch recht). De internationale immigratie omvat 3 groepen: 1) immigraties vanuit het buitenland in strikte zin, 2) herinschrijvingen in het bevolkingsregister na een eerdere ambtshalve schrapping, 3) overschrijvingen vanuit een wachtregister naar een regulier bevolkingsregister na erkenning als vluchteling, na toekenning van een statuut subsidiaire bescherming of na verwerving van een verblijfsvergunning om een andere reden. De internationale emigratie omvat analoog 3 groepen: 1) emigraties naar het buitenland in strikte zin, 2) ambtshalve schrappingen uit het bevolkingsregister (personen die feitelijk niet meer verblijven in de gemeente waar ze zijn ingeschreven en tegelijk niet in een andere gemeente zijn ingeschreven), 3) overschrijvingen van een regulier bevolkingsregister naar een wachtregister. 

De ‘wettelijke bevolking’ steunt op het Rijkregister van de natuurlijke personen. Gewoonlijk is dat de stand op 1 januari van het kalenderjaar, zoals kan worden afgeleid uit  de inschrijvingen in het bevolkingsregister (Belgen en buitenlanders die gemachtigd zijn tot vestiging in België) en het vreemdelingenregister (buitenlanders die toegelaten of gemachtigd zijn tot een verblijf van meer dan 3 maanden in België voor bepaalde of onbepaalde duur). Bepaalde categorieën buitenlanders (bijvoorbeeld diplomatiek en consulair personeel) zijn vrijgesteld van inschrijving in de bevolkingsregisters. In sommige gevallen kunnen zij op eigen vraag wel ingeschreven worden. Enkel in dat geval worden zij meegerekend in de bevolkingscijfers.  

Het Rijksregister omvat verder ook het wachtregister voor asielzoekers waarin asielzoekers ingeschreven worden door de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) evenals een wachtregister voor EU-burgers in afwachting van woonstcontrole (waarna deze worden ingeschreven in het vreemdelingenregister en worden meegeteld in de bevolkingscijfers). Sinds 1995 worden personen ingeschreven in het wachtregister voor asielzoekers niet meer meegeteld in de bevolkingscijfers van Statbel. Pas nadat asielzoekers worden overgeschreven van het wachtregister voor asielzoekers naar een regulier bevolkingsregister na erkenning als vluchteling, na toekenning van een statuut subsidiaire bescherming of na verwerving van een verblijfsvergunning om een andere reden, worden zij opgenomen in de bevolkingsstatistieken van Statbel.  

De bron Eurostat bekijkt de internationale migraties in het kader van de ‘gewoonlijk verblijvende bevolking’. Internationale immigratie in een EU-lidstaat wordt door Eurostat bepaald als de beweging waarbij een persoon die voordien een vaste (gewoonlijke) verblijfplaats had in een andere lidstaat of in een land buiten de EU, zich vestigt in een EU-lidstaat voor een periode van minstens 12 maanden (registratie op basis van intentionele verblijfsduur wat in gevarieerde mate gecontroleerd wordt door de lidstaten).  

Onder de ‘gewoonlijk verblijvende bevolking’ wordt verstaan: de bevolking die haar gewoonlijke verblijfplaats heeft in (een woonplaats van) het land in kwestie. Dat slaat op de plaats waar een persoon normaal leeft, ongeacht tijdelijke afwezigheden om reden van recreatie, verloven, bezoeken aan vrienden of bekenden, werkomstandigheden, medische verzorging of religieuze bedevaarten. Worden enkel als gewoonlijke residenten beschouwd: 1) de personen die al langer dan 12 maanden vóór de referentietijd (1 januari van het aangegeven jaar) in de verblijfplaats leven, en 2) degenen die binnen de laatste 12 maanden vóór de referentietijd zijn gearriveerd met de bedoeling om er langer dan een jaar te verblijven (cf. Verordening (EG) nr. 862/2007 van het Europese Parlement en de Raad betreffende communautaire statistieken over migratie en internationale bescherming). 

Belangrijk in de Europese bepaling is dat ook de asielzoekers worden meegeteld, tenminste voor zolang ze langdurig (meer dan 12 maanden) in het ontvangstland verblijven of althans de intentie daartoe hebben. In de praktijk hanteren de EU-lidstaten diverse methodes om – bij benadering – te voldoen aan de Europese bepalingen over de ‘gewoonlijk verblijvende bevolking’ en de ‘internationale migraties’.  

De Europese statistiek mist de kwaliteit van een gesloten logisch systeem dat zo kenmerkend voor de Belgische bevolkingsstatistiek. Die laatste vertoont echter een blinde vlek voor de niet-wettelijke bevolking (asielzoekers, zogenaamde ‘mensen zonder papieren’, transitmigranten, enz.). 

 

Referenties 

Rijksregister: Website 

Statbel: Bevolking 

Eurostat: Database 

 

Contact 

Stel je vraag

 

 

Naar de statistiek (hyperlink)