Levensverwachting

 

Bron

Statbel, bewerking Statistiek Vlaanderen

Eurostat

 

Definities

Levensverwachting: de levensverwachting op een bepaalde leeftijd geeft aan hoeveel levensjaren een persoon nog kan verwachten te leven vanaf die leeftijd als hij de rest van zijn leven onderhevig zou zijn aan de waargenomen sterftekansen per leeftijd van de observatieperiode.

Het is een veel gerapporteerde periodemaat, die een graadmeter is voor het algemene gezondheidspeil van de bevolking in de observatieperiode (in de regel geldt: hoe minder sterfte op jonge leeftijden, des te hoger de levensverwachting bij de geboorte).

De levensverwachting bij de geboorte is de levensverwachting vanaf de geboortedag - gemiddeld genomen voor allen die dat jaar geboren zijn.

Statistiek Vlaanderen berekent de levensverwachting met 2 bepalingen van leeftijd (x) (“dubbele classificatie”):

  1. Leeftijd volgens de laatste verjaardag = het aantal voorbije verjaardagen = model AE (âge exact), ook: ‘age completed’ volgens Eurostat (leeftijd van laatste verjaardag uitgedrukt in gehele/complete jaren);
  2. Leeftijd volgens het geboortejaar = het aantal gehele jaren tussen observatiejaar en geboortejaar = leeftijd door allen van dezelfde geboortecohorte (= van hetzelfde geboortejaar) bereikt op het einde van het beschouwde kalenderjaar/observatiejaar = model AR, (âge révolu; leeftijd in verstreken jaren).

Kanttekening: de bron Statbel rapporteert de leeftijd aan het begin van het beschouwde kalenderjaar als ze rekent met het model ‘leeftijd volgens het geboortejaar’. Die leeftijd x is dan gelijk aan (observatiejaar – geboortejaar) -1.

Voorbeeld: Persoon overlijdt op 13 mei 2020 en was geboren op 17 november 2000.

  • Leeftijd volgens de laatste verjaardag = 19 jaar want nog geen 17 november voorbij in 2020 (complete jaren -> dagen zijn niet geteld; afronding op het complete jaartal);
  • Leeftijd volgens het geboortejaar = 2020 – 2000 = 20 jaar
  • Leeftijd volgens het geboortejaar maar aan de start van het observatiejaar = ((2020 – 2000) -1) = 19 jaar. Die leeftijd wordt gerapporteerd in de tabellen van Statbel als ze rekent met {leeftijd volgens het geboortejaar op 1 januari van het observatiejaar}.

 

Afhankelijk van de beschikbare gegevens, gebruikten we één van deze bepalingen:

  • levensverwachting bij de geboorte (M/V) -> Leeftijd x volgens (het geboortejaar – 1) (model AR). Meer precies de levensverwachting voor leeftijden x op 1 januari van het observatiejaar en voor de levendgeborenen van dat jaar. De bron Statbel bepaalt daarbij de sterftekans volgens de logica van zogenaamde ‘projectieve kansen’ (taux prospectifs), met als risicopopulatie voor elke leeftijd x de betreffende leeftijdsgroep aan de startlijn van het observatiejaar (niet de gemiddelde bevolking van de opmetingen per leeftijd x aan het begin en het einde van het observatiejaar);
  • levensverwachting op leeftijden x (M/V) -> leeftijd x volgens de laatste verjaardag (model AE). De bron Statbel neemt hier wel voor elke leeftijd de gemiddelde bevolking van het jaar als risicopopulatie in aanmerking (meer bepaald het gemiddelde van de bevolking van leeftijd x op 1 januari van het jaar (J) en 1 januari van het jaar (J+1), die slaat bij nader toezien op 2 opeenvolgende geboortecohorten. Merk op dat hier – in strikte zin -  geen sprake is van de ‘levensverwachting bij de geboorte’ maar wel van de ‘levensverwachting op 0 jaar’. In de praktijk (bij een precisie van 1 decimaal) valt dat wel samen met de levensverwachting bij de geboorte.
  • levensverwachting bij de geboorte per arrondissement (M/V), uitgaande van driejaarlijkse sterftetafels met leeftijd x volgens (het geboortejaar – 1) (model AR): eigen bepalingen volgens de logica van ‘projectieve kansen’ = (som sterfte in laatste 3 jaar)/(som bevolking op 1 januari van elk jaar) per leeftijd x;
  • levensverwachting in Europees perspectief (M/V) -> leeftijd (x) volgens de laatste verjaardag (model AE); dit is de voorkeuroptie voor de bron Eurostat (statistische dienst van de  Europese Unie); data voor de EU en voor de lidstaten zijn geraadpleegd op de publieke website van Eurostat, data voor de gewesten van lidstaat België zijn toegevoegd).

In het algemeen geldt dat - voor leeftijden x ≥ 1 jaar – de levensverwachting met leeftijd volgens het geboortejaar hoger ligt dan de levensverwachting met leeftijd volgens de laatste verjaardag. Tot plusminus x = 50 jaar bij mannen en 60 jaar bij vrouwen, bedraagt het verschil bij benadering 0,5 jaar; nadien versmalt het verschil gradueel. Dat laat zich verklaren doordat in de bepaling met leeftijd x volgens het geboortejaar, de levensverwachting op opeenvolgende leeftijden bepaald wordt op 1 januari van het jaar waarin men die leeftijd zal bereiken. Bij de bepaling met leeftijd volgens de laatste verjaardag is dat op de dag van de verjaardag, die gemiddeld genomen ergens halfweg het kalenderjaar valt.

 

Opmerkingen bij de kwaliteit

De berekeningen van de levensverwachting zijn gebaseerd op het aantal overlijdens per leeftijd, zoals ondergebracht in de sterftetafel met zogenaamde ‘dubbele leeftijdsclassificatie’, volgens leeftijd en volgens het geboortejaar. Statbel volgt hierbij richtlijnen van Eurostat. Alle berekeningen zijn transparant en verifieerbaar.

De verwerking van bepaalde gegevens van de sterftecertificaten (waaronder de medische gegevens met de doodsoorzaken) zijn per Koninklijk Besluit toevertrouwd aan de regionale overheden (gewesten en gemeenschappen) van België. Voor de Vlaamse overheid staat het Agentschap Zorg en Gezondheid hiervoor in (onder het gezag van daartoe bevoegde artsen-ambtenaren). De coördinatie van het geheel aan registraties voor de opmaak van de wettelijke overlijdensstatistieken wordt door Statbel waargenomen. De diverse betrokken federale en regionale partners komen dan ook geregeld samen om hun werkzaamheden nader op elkaar af te stemmen (cf. bijeenkomsten van de Werkgroep COD - Causes of Death).

De finale statistiek van de overlijdens wordt door Statbel opgemaakt op basis van twee bronnen: 1) het Rijksregister van de natuurlijke personen (RR), en 2) de statistische formulieren voor aangifte van een overlijden bij de burgerlijke stand (al of niet via elektronische aangifte) waarvan de relevante informatie vanuit de gewesten en gemeenschappen is aangeleverd – volgens gangbare standaarden en procedures.

Statbel neemt enkel de sterfgevallen in aanmerking van personen die op het tijdstip van het overlijden hun wettelijke woonplaats in België hadden en tot de wettelijke bevolking gerekend worden (uitsluiting van het wachtregister voor asielzoekers). Daarbij wordt (sedert 2010) gesteund op de registers voor de wettelijke bevolking in het Rijksregister van de natuurlijke personen (RR) als referentiebron.

De federale overheid rapporteert periodiek over de statistieken van de overlijdens aan diverse internationale instanties, waaronder Eurostat en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

De statistieken van de bron Eurostat refereren in de regel naar de ‘gewoonlijk verblijvende bevolking’. Het is niet altijd duidelijk in welke mate de diverse lidstaten een duidelijk zicht hebben op de sterfte binnen die (enigszins vaag gedefinieerde) bevolking.

In algemene zin kan gesteld worden dat Statbel met zijn blik op de ‘wettelijke bevolking’ erin slaagt een logisch consistent bevolkingssysteem op te bouwen, met als minpunt dat het niet altijd de volle feitelijke realiteit in ogenschouw neemt. Eurostat betracht de ‘feitelijke bevolking’ (en demografische gebeurtenissen daarbinnen) beter te registreren, maar boet daarbij (soms) in aan logische consistentie van haar bevolkingssysteem. Vaak ook zijn de Eurostat-data zo sterk als hun zwakste schakel (= lidstaat met een pover registratiesysteem; i.c. zeker niet lidstaat België).
 

Referenties

Agentschap Zorg en Gezondheid: Sterfte, levensverwachting en doodsoorzaken (AZG)

Eurostat: Database

Rijksregister: Rijksregister van de natuurlijke personen

Statbel: Sterfte, levensverwachting en doodsoorzaken (Statbel)

Statistiek Vlaanderen: Loop van de bevolking  

Studiecentrum voor Perinatale Epidemiologie (SPE): SPE - Jaarrapport 2016

Archives of Public Health : Zuigelingensterfte in Vlaanderen 1998-2008

 

Contact

Stel je vraag

 

Naar de statistiek