Bevolking: omvang en groei 

 

Bron 

Statbel, bewerking Statistiek Vlaanderen 

Eurostat – Population and social conditions 


Definities 

Centrumsteden. In het kader van haar stedenbeleid duidde de Vlaamse overheid 13 'centrumsteden' aan. Het gaat om Aalst, Antwerpen, Brugge, Genk, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven, Mechelen, Oostende, Roeselare, Sint-Niklaas en Turnhout.

Wettelijke bevolking. De bron Statbel rapporteert over de ‘wettelijke bevolking’ (legally resident population) die steunt op het Rijkregister van de natuurlijke personen. Standaard geeft die de stand weer op 1 januari van het kalenderjaar, zoals kan worden afgeleid uit de inschrijvingen in het bevolkingsregister (Belgen en personen met een andere nationaliteit die gemachtigd zijn tot vestiging op het Belgisch grondgebied) en het vreemdelingenregister (personen met een andere dan de Belgische nationaliteit die toegelaten of gemachtigd zijn tot een verblijf van meer dan 3 maanden op het Belgisch grondgebied, hetzij voor bepaalde of onbepaalde duur). Bepaalde categorieën buitenlanders (vb. diplomatiek en consulair personeel) zijn vrijgesteld van inschrijving in de bevolkingsregisters. In sommige gevallen kunnen zij op eigen vraag wel ingeschreven worden. Enkel in dat geval worden zij meegerekend in de bevolkingscijfers.

Het Rijksregister omvat verder ook het wachtregister voor asielzoekers waarin vreemdelingen worden ingeschreven ‘die zich vluchteling verklaren of die vragen om als vluchteling te worden erkend’. Daarnaast is er nog het wachtregister voor EU-burgers in afwachting van woonstcontrole (waarna deze worden ingeschreven in het vreemdelingenregister en worden meegeteld in de bevolkingscijfers).

Details over de bevolking voor de 300 Vlaamse gemeenten (na de fusie van 15 naar 7 gemeenten (of 8 minder) per 1/01/2019) kunnen ook makkelijk op de publieke website van Statbel geraadpleegd worden: zie Statbel > Bevolking > Structuur van de bevolking.

Gewoonlijk verblijvende bevolking. De bron Eurostat rapporteert over de ‘gewoonlijk verblijvende bevolking’ (usually resident population), t.w. de bevolking die op het aangegeven territorium (land/regio/gemeente) gewoonlijk verblijf houdt. De ‘gewone verblijfplaats’ slaat meer bepaald op de plaats waar een persoon normaal leeft, ongeacht tijdelijke afwezigheden om reden van recreatie, verloven, bezoeken aan vrienden of bekenden, werkomstandigheden, medische verzorging of religieuze bedevaarten. Worden enkel als gewoonlijke residenten beschouwd: 1) de personen die al langer dan 12 maanden vóór de referentietijd (1 januari van het aangegeven jaar) in de verblijfplaats leven, en 2) degenen die binnen de laatste 12 maanden vóór de referentietijd zijn gearriveerd met de bedoeling om er langer dan een jaar te verblijven (cf. Verordening (EG) nr. 862/2007 van het Europese Parlement en de Raad betreffende communautaire statistieken over migratie en internationale bescherming).

Wachtregister voor asielzoekers. In het wachtregister voor asielzoekers worden (door de Dienst Vreemdelingenzaken) vreemdelingen worden ingeschreven ‘die zich vluchteling verklaren of die vragen om als vluchteling te worden erkend’. Sinds 1995 worden personen ingeschreven in het wachtregister voor asielzoekers niet meer meegeteld in de bevolkingscijfers van Statbel (Wet van 24 mei 1994 tot oprichting van een wachtregister voor vreemdelingen die zich vluchteling verklaren of die vragen om als vluchteling te worden erkend). Pas nadat asielzoekers worden overgeschreven van het wachtregister voor asielzoekers naar een regulier bevolkingsregister na erkenning als vluchteling, na toekenning van een statuut subsidiaire bescherming of na verwerving van een verblijfsvergunning om een andere reden, worden zij opgenomen in de bevolkingsstatistieken van Statbel.

Belangrijk in de Europese bepaling is dat ook de asielzoekers worden meegeteld, tenminste voor zolang ze langdurig (>12 maanden) in het ontvangstland verblijven (ingeschreven zijn) of althans de intentie daartoe hebben. In de praktijk hanteren de EU-lidstaten diverse methodes om – bij benadering – te voldoen aan de Europese bepalingen over de ‘gewoonlijk verblijvende bevolking’ en de ‘internationale migraties’.

Vanaf 2011 rapporteert lidstaat België aan Eurostat over de ‘gewoonlijk verblijvende bevolking’ volgens de Europese definitie. Die telt iets meer leden dan de ‘wettelijke bevolking’.

Een inschatting van het aantal ‘langdurig’ ingeschreven personen in het wachtregister voor asielzoekers kan derhalve bekomen worden door het verschil te maken tussen de ‘usually resident population’ van Eurostat en de ‘legally resident population’ van Statbel.

Bevolkingsdichtheid. Gemiddeld aantal inwoners per oppervlakte-eenheid (hier per km²). Voor het berekenen van de bevolkingsdichtheid per gemeente wordt in België (en zijn gewesten) de totale oppervlakte per gemeente gebruikt; dus niet de landoppervlakte (met exclusie van grote meren en rivieren) zoals algemeen aanbevolen door Eurostat (cf. het Corine Land Cover Project; zie: https://www.eea.europa.eu/publications/COR0-landcover).

De discussie over de in aanmerking te nemen oppervlakte wordt in ons land gevoerd binnen de schoot van de werkgroep GT Inspire, waarvan ook de administratie Informatie Vlaanderen van de Vlaamse overheid lid is.

Merk op dat vanaf 1/01/2018 nieuwe oppervlakten (per gemeente) in rekening zijn gebracht, waarover Statbel op haar publieke website als volgt bericht:

“Tot en met 2017 werd de berekening van de totale oppervlakte gebaseerd op de bestanden uit de kadastrale legger van de FOD Financiën. De gegevens in die databank werden oorspronkelijk gedefinieerd tijdens de Napoleontische tijd (toen het Kadaster werd opgericht).

Vanaf de resultaten van 2018 zijn de totale oppervlakten afkomstig van de databank CADGIS van de FOD Financiën. De gegevens in die databank zijn gebaseerd op de meest recente meettechnieken. De totale oppervlakten zijn sindsdien ook in lijn met internationale conventies en de richtlijnen van Eurostat, het Europese statistiekbureau. Om die reden werd de oppervlakte van de kuststrook tot aan de laagwaterlijn meegerekend bij de tien kustgemeenten. Deze nieuwe berekeningsmethode heeft enkel een invloed op de totale en de niet-gekadastreerde oppervlakten."  

Bron: Statbel, Bouwen &Wonen -> Bodembezetting volgens het kadasterregister, geraadpleegd 4/02/2020.

Vlaamse Gemeenschap. Deze omvat alle inwoners van het Vlaamse Gewest en deels ook inwoners van het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest. Daartoe werd in 1999 door de toenmalige Vlaamse overheid de zogenaamde ‘Brusselnorm’ voorgesteld, eerst als budgettaire norm, vervolgens als bevolkingsnorm. De Brusselnorm is gebaseerd op de veronderstelling dat een bepaald segment van de bevolking in Brussel tot de Vlaamse Gemeenschap behoort. De financiering van deze doelgroep die de Vlaamse Gemeenschap in Brussel wil bereiken, staat in verhouding tot de omvang van deze groep vergeleken met de totale bevolking in het Vlaamse Gewest.

Bron: De Blander R., Janssens R., Kavadias D. (2019). Financieringsnota Brussel. Brussels Informatie-, Documentatie- en Onderzoekscentrum, BRIO Working Paper 2019/5.

Componenten van de bevolkingsgroei. Daarin zijn begrepen het natuurlijke saldo (balans geboorten en overlijdens), het internationale (externe) migratiesaldo (balans van aankomsten en vertrekken van/naar het buitenland), het binnenlandse (interne) migratiesaldo (balans van aankomsten en vertrekken van/naar de andere gewesten van België), zoals opgemeten in de loop van het kalenderjaar. Alle saldi bijeengeteld bij de bevolking op 1 januari (t), zou de stand van de bevolking op 1/01/(t+1) moeten geven. Het verschil dat nog overblijft is de ‘statistische aanpassing’, dat slaat op laattijdige aangiftes van die gebeurtenissen (geboorte, overlijden, migratie) bij de burgerlijke stand die nog niet opgemerkt konden worden. Hoe kleiner de statistische aanpassing, hoe beter de kwaliteit van het observatiesysteem. In de figuur wordt die statistische aanpassing niet meegegeven, maar die is in de regel zeer beperkt (<0,01%).

 

Opmerkingen bij de kwaliteit 

De Europese statistiek mist de kwaliteit van een gesloten logisch systeem dat zo kenmerkend voor de Belgische bevolkingsstatistiek. Die laatste vertoont echter een blinde vlek voor de ‘niet-wettelijke bevolking’. Statbel bericht daarover: “Personen met een andere nationaliteit die minder dan drie maanden in ons land verblijven, of die zich in een onregelmatige situatie bevinden, en asielzoekers, zijn niet opgenomen in het bevolkingscijfer”.

De intentionele component in de definitie van de ‘usually resident population’ in de Europese Verordening (EG) nr. 862/2007 heeft tot gevolg dat menige lidstaat enkel een schatting of benadering daarvan kan aanleveren – eerder dan een volwaardige telling, cf. website van Eurostat: ‘Member States may estimate the total usually resident] population referred to in paragraph 1 from the legally resident or registered population using scientifically-based, well-documented, and publicly available statistical estimation methods.’

Voor meer info van Statbel over de ‘Berekening van de bevolking volgens de Belgische en Europese definitie’; zie de publieke website van Statbel -> Bevolking > Structuur van de  bevolking > Metadata.

 

 

Referenties 

Rijksregister: Website 

Statbel: Bevolking 

Eurostat: Eurostat: Population and social conditions


Contact 

Stel je vraag


Naar de statistiek